Waarschijnlijk heb je wel eens gehoord van freeze of bevriezen. Een reactie van je zenuwstelsel wanneer een situatie te overweldigend wordt om te vechten of vluchten (fight or flight respons). Een toestand waarin je lichaam bevriest, maar je functioneert toch door. Je doet wat er moet gebeuren, maar je voelt je leeg, afgestompt en soms zelf afgesneden van jezelf. In dit artikel lees je wat functional freeze is, hoe het ontstaat en tips om weer terug komen bij jezelf.
Ons zenuwstelsel is ontworpen om ons veilig te houden. Vroeger was dit vooral een noodzakelijk om te kunnen vluchten of vechten in het geval van levensbedreigend gevaar zoals een tijger die op je af komt. Ook vandaag de dag is dit zenuwstelsel nog actief, maar wordt geactiveerd door andere bronnen. Een gezond zenuwstelsel wisselt hedendaags flexibel tussen:
Na een stressreactie hoort je lichaam dus terug te keren naar balans. Dat is de natuurlijke cyclus van spanning, actie, ontladen en rust. Maar wanneer stress te lang duurt of te intens wordt, kan die cyclus vastlopen. En precies daar ontstaat functional freeze.
Bij een klassieke freeze reageert je zenuwstelsel alsof er geen ontsnapping mogelijk is. Je lichaam bevriest om energie te besparen:
Bij functional freeze gebeurt er echter iets anders. Je lichaam bevriest, maar je functioneert ondertussen “gewoon” door. Het lijkt alsof je alles onder controle hebt: je maakt je to-do’s af, je zorgt voor anderen, je presteert. Maar intern ben je bevroren. Je leeft in een soort overlevingsmodus waar je wel doorgaat, maar niet meer écht aanwezig bent.
Normaal gesproken gebruiken we de ventrale rem, een kalmerend onderdeel van je zenuwstelsel, om te reguleren en terug te keren naar ontspanning. Maar bij functional freeze gebruikt je systeem de freeze-stand als regulatie: Je drukt je eigen levensenergie omlaag om te kunnen functioneren. Dat kost enorm veel energie. De combinatie van sympathische energie (fight/flight) én dorsale energie (freeze) zorgt ervoor dat je doorgaat maar zonder te voelen. Je leeft, maar niet voluit.
Je herkent functional freeze aan signalen zoals:
Functional freeze zorgt voor deze verdoving vanwege langdurig overweldigende stress, chronische uitputting of onverwerkt trauma. Functional freeze ontstaat bij veel mensen al vroeg in het leven. Als kind konden we bijvoorbeeld te horen krijgen dat bepaalde emoties te veel of niet handig waren. We leerden om emoties weg te drukken, onszelf aan te passen, niet tot last te zijn en sterk te blijven. De energie van emoties die niet gevoeld mochten worden, kon niet worden ontladen. Die energie blijft in het lichaam zitten en kan zich later ontwikkelen tot chronische stress, fysieke klachten of psychische uitputting. Gabor Maté schrijft hier prachtig over: het lichaam onthoudt alles wat het hoofd probeert te vergeten.
Functional freeze kan je door moeilijke periodes heen helpen. Maar na verloop van tijd kun je afgesneden van jezelf raken. Hierbij weet je niet meer wat je voelt, ben je altijd moe, leef je op de automatische piloot en verlies je je grenzen, identiteit en verbinding. Je hebt het gevoel te bestaan maar niet te leven. Dat is vaak het moment waarop je je kan realiseren dat het te veel is.
Je lichaam kan pas ontdooien van een freeze als het zich veilig voelt. Daarom werken therapievormen die het zenuwstelsel reguleren zo krachtig.
Functional freeze is geen zwakte. Het is je lichaam dat ooit leerde om op deze manier veilig te blijven. Maar veiligheid mag nu opnieuw worden gedefinieerd. Je mag vertragen, voelen en terugkeren naar jezelf. Naar jouw levensenergie: die altijd al in je zit maar even kwijt bent geraakt.