Chronisch moe, prikkelbaar of ‘niet jezelf’? Misschien is het geen stress alleen, maar dragen je hormonen ook bij aan deze klachten. In dit artikel duiken we dieper in op de bijdrage van hormonen aan langdurige uitputting van je stresssysteem: ook wel burnout genoemd.
Een burn-out ontstaat wanneer je langdurig te veel van jezelf vraagt, fysiek, mentaal of emotioneel. Typische klachten zijn:
Hoewel burn-out vaak wordt gezien als een mentale aandoening, is het een systeemuitputting. En vrouwen zijn hier vaak gevoeliger voor dan mannen, onder andere door hormonale schommelingen. Wanneer jouw lichaam langdurig cortisol, het stresshormoon, aanmaakt, heeft dit een domino-effect op je volledige hormoonhuishouding.
Bij langdurige stress maakt je lichaam continu cortisol aan. Je kunt je dus constant gespannen voelen hierdoor. Cortisol is een van de belangrijkste stresshormonen die geproduceerd wordt door de bijnieren. Op korte termijn is cortisol nuttig (fight-or-flight). Zo heb je cortisol ook tijdens het opstaan in de ochtend nodig. Maar bij chronische stress raakt dit systeem uit balans. Vooral vrouwen merken dit sneller, omdat cortisol nauw samenwerkt met oestrogeen, progesteron en andere schildklierhormonen.
Zoals eerder toegelicht kan chronische stress als een domino-effect werken voor je andere belangrijke hormonen. We leggen in dit stuk kort uit waarom vrouwen gevoeliger zijn voor burnout en de essentie van je andere hormonen voor algeheel balans.
Oestrogeen beïnvloedt stemming, energie en cognitief functioneren. Het is een van de belangrijkste groep hormonen als het gaat om ‘je jezelf te voelen’. Het helpt ook in je productie gelukshormonen, gezonde haren en huid. Net zoals progesteron fluctueert oestrogeen door de maand heen. Maar te veel chronische stress kan de oestrogeenbalans verstoren, wat kan leiden tot onder andere:
Onderzoek laat zien dat vrouwen in de luteale fase (na de eisprong) gevoeliger zijn voor stressprikkels en stemmingswisselingen (Albert et al., 2015).
Om de afbraak van oestrogeen te ondersteunen eet je meer kruisbloemige groenten. Vezels, gefermenteerd voedsel en groentes zoals bieten helpen. Om de productie te ondersteunen kun je lijnzaad, sesamzaad en sojaproducten (met mate) eten.
Het hormoon progesteron werkt kalmerend. Bij chronische stress verschuift je lichaam de aanmaak van progesteron naar cortisol (een proces dat “pregnenolone steal” wordt genoemd). Dit omdat beide hormonen aangemaakt worden door pregnenolon, een basis-hormoon dat als grondstof dient. Hierdoor:
Daarnaast is een te kort aan progesteron productie een onderbelicht probleem als het gaat om chronische stress. Te weinig progesteron aanmaak kan dus ook leiden tot grotere stressgevoeligheid, wat weer meer stress geeft.
Je schildklier is klein, hij weegt nog geen 30 gram. De schildklier heeft invloed op bijna elke cel in je lichaam. Deze vlindervormige klier in je hals bepaalt namelijk hoeveel energie je verbrandt, hoe helder je hoofd voelt en zelfs hoe je je emotioneel voelt. Kort gezegd: je schildklier is de motor van je lichaam. Langdurige stress vertraagt de omzetting van het inactieve schildklierhormoon (T4) naar het actieve T3. Je lichaam geeft de voorkeur aan cortisolproductie, wat je schildklierproductie afremt. Gevolg? Je lichaam kiest voor overleven en niet voor balans.
Vrouwen zijn hier extra gevoelig voor, vooral rond de menstruatie, zwangerschap of overgang.
Je kunt je schildklierproductie ondersteunen door in ieder geval genoeg te eten. Daarbij kun je meer zeewier, vis, eieren, paranoten, vlees, groene groentes en linzen eten.
Benieuwd welke symptomen horen bij een hormonale burnout? We zetten ze op een rijtje:
| Lichaam | Emotioneel | Gedrag |
|---|---|---|
| Vermoeidheid | Prikkelbaarheid | Overeten of weinig eetlust |
| Slecht slapen | Angstig of down | Sociaal terugtrekken |
| Pijnlijke borsten | Overweldigd gevoel | Geen zin in seks |
| Cyclusklachten | Emotionele huilbuien | Uitstelgedrag |
Allereerst is het goed om te benoemen dat niets hoeft. Wat belangrijk is is dat je uiteindelijk minder stress gaat ervaren. We delen in dit artikel een aantal tips om je algehele hormoonhuishouding te kunnen ondersteunen, voor wanneer je daar klaar voor bent:
1. Ondersteun je bijnieren
2. Stabiliseer je bloedsuiker
3. Breng je cyclus in kaart
4. Herstel via rust, niet alleen slaap
5. Reflectie rondom denkpatronen en stressresponses
Burn-out bij vrouwen is méér dan mentale uitputting. Het is een signaal van een lichaam dat hulp nodig heeft. Door je hormonen te ondersteunen, via voeding, rust, cyclusbewust leven en minder prikkels, ondersteun je jezelf in echt duurzaam herstel.