Stress is heel normaal en iedereen heeft wel eens te maken met stress. Maar wat als dit langere periodes aanhoudt? Misschien heb je er wel eens mee te maken gehad of iemand in je omgeving gehad die kampte met langdurige stress. Dit heet chronische stress. Wanneer kunnen we spreken van langdurige stress en hoe herken je het? In deze post zoomen we in op stress en de invloed die het kan hebben op onze hormoonhuishouding.
Stress houdt in dat jouw draaglast groter is dan je draagkracht. Een resultaat hiervan is dat je spanning en druk ervaart. Herkenbare situaties zijn bijvoorbeeld naderende deadlines, inpak stress voor je vakantie of triggers. Hierbij zorgt stress ervoor dat je op scherp komt te staan, je lichaam in beweging, je hart wat sneller gaat kloppen en je wat sneller gaat ademen zodat er meer zuurstof binnenkomt. Vroeger hadden we dezelfde lichamelijke reactie wanneer er een wild dier opdook. Dit hadden we nodig om alert te blijven en te kunnen vechten of vluchten. Deze stress ebt vandaag de dag dan ook vaak weer weg nadat je de handelingen hebt verricht die nodig waren. Je lichaam komt na hersteltijd weer in balans, het vindt de balans tussen ontspanning en spanning terug en je kunt nieuwe situaties weer aan.
Wanneer de druk echter aanhoudt, of wel je draaglast blijft te groot voor je draagkracht, kan dit chronisch worden. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de stressvolle situatie over is, maar dat het iets diepers in je activeert. De stress is dan niet gezond meer omdat het aan blijft houden. Je lichaam kan in dat geval niet makkelijk ontspannen na een stressvolle situatie waardoor het de balans tussen spanning en ontspanning niet kan vinden. Doordat deze balans is verstoord krijg je klachten zoals slaapproblemen, concentratieproblemen, constant aangespannen spieren en vermoeidheid. Op de lange termijn is dit van invloed op je algehele hormoonbalans en zal de productie van het stresshormoon cortisol bijvoorbeeld voorrang krijgen ten opzichte van progesteron. Dit hormoon is weer heel belangrijk voor ontspanning en reflectie.
Stress kan zich op verschillende manieren manifesteren, zowel fysiek als emotioneel. Je kunt je bijvoorbeeld vermoeid voelen, vaker last hebben van hoofdpijn, spierpijn hebben en last van nek en schouders, last hebben van misselijkheid of spijsverteringsproblemen, hartkloppingen, verslechterde weerstand, veranderingen in je eetpatroon en uitdagingen met inslapen of doorslapen. Daarnaast zijn de emotionele en psychologische symptomen van stress: angst, prikkelbaarheid, een sombere stemming of snel geëmotioneerd raken, onzekere gedachten over jezelf, veel piekeren, concentratie- en geheugenproblemen. Als je meerdere van deze symptomen ervaart gedurende een langere periode, kan het een teken zijn dat stress een grote rol speelt in je leven. Het is belangrijk om stress serieus te nemen en te werken aan technieken om hier beter mee om te gaan.
Langdurige of chronische stress kan complexe gevolgen hebben voor de hormonale gezondheid. Wanneer je lichaam voortdurend wordt blootgesteld aan stressfactoren, activeert dit een reeks hormonale reacties die na verloop van tijd het evenwicht en de werking van verschillende hormoonsystemen kunnen verstoren. Hier zijn enkele effecten van langdurige stress op hormonale gezondheid:
Je kunt aanleg hebben voor chronische stress. Ben je bijvoorbeeld perfectionistisch, gedreven en heb je een groot verantwoordelijkheidsgevoel? Dan is de kans op chronische stress groter. Mocht je hoogsensitief zijn, problemen hebben met grenzen aangeven, loyaal zijn, met een laag zelfbeeld kampen of faalangst hebben, dan kan je ook vatbaarder zijn voor stress. Probeer deze kwaliteiten te erkennen, maar er ook ruimte voor te creëren door goed naar jezelf te luisteren en je stress signalen op de eerste plaats te zetten. Manieren die hierbij kunnen helpen zijn bijvoorbeeld journallen, je uitdagingen delen met mensen die dichtbij je staan, of professionele hulp in te schakelen om hier beter mee om te leren gaan.
Je kunt je draagkracht vergroten door levensstijl aanpassingen te doen. Kijk hierbij naar je alcohol en cafeïne consumptie, je slaapkwaliteit en of je voldoende tussendoor beweegt op een dag. Probeer hier kleine verbeteringen toe te passen door geen cafeïne te consumeren voor je ontbijt, tussen werk door naar buiten te gaan, alcohol te limiteren en slaap te prioriteren. Daarnaast is gezonde voeding van belang en kun je denken aan ademhalingsoefeningen door middel van begeleidde meditatie (bijvoorbeeld via de app Insight Timer of bijvoorbeeld meditaties te volgen zoals in deze video).
Rust nemen kan echt een uitdaging zijn wanneer de situatie waarin je zit of kenmerken onveranderd blijven. Toch is het belangrijk om te kijken of je rust kan creëren zodat jouw balans kan herstellen door lichamelijke en mentale rust en tijd voor jezelf te nemen. Daarnaast kan deze rust je ook de ruimte bieden om jouw emoties te doorvoelen en te reguleren en je stressgevoelens te erkennen, zodat je niet op de automatische piloot door blijft gaan.
Cortisol is ons welbekende stresshormoon en speelt een essentiële rol bij de regulatie van verschillende processen in het lichaam, zoals metabolisme, immuunrespons, ontstekingsreacties en stressreacties. Het wordt geproduceerd in de bijnieren en voor de synthese van cortisol, heeft het cholesterol nodig. Hoewel cholesterol essentieel is voor de synthese van cortisol en andere hormonen, is het belangrijk om te benoemen dat het lichaam een balans moet handhaven tussen cholesterol en de hormoonproductie. Bij een tekort aan cholesterol, kan het lichaam een alternatieve bron gebruiken, zoals progesteron, om de synthese van cortisol voort te zetten. Dit kan weer zorgen voor een progesteron tekort. Dit aanpassingsmechanisme laat zien hoe het lichaam prioriteiten stelt in tijden van verminderde beschikbaarheid van bepaalde stoffen. Het zorgt ervoor dat essentiële hormoonproductie zelfs wordt gehandhaafd als er onvoldoende cholesterol beschikbaar is. Stress regulatie is onder andere om deze reden belangrijk voor een hormonale balans en andersom, omdat progesteron weer een kalmerend effect kan hebben.
Wil je meer leren over de invloed van sport op stressniveaus? Je leest meer in dit artikel.
Bronnen: